This PowerPoint presentation, titled "03_Eskeletoa (1).pdf," provides an educational overview of the human skeletal system (Sistema Eskeletikoa) in Basque, aimed at students in Human Nutrition and Dietetics and Pharmacy degrees. It covers key concepts such as bone structure, composition, architecture, formation and growth, types of bones, functions, blood supply, and conditions like osteoporosis, with diagrams and examples illustrating bone development and pathology. 1. Introduction to the Skeletal System (Sistema Eskeletikoa) Core Concept: Bone is a living organ that continuously remodels. Bone tissue consists of two main components: bone matrix and cellular elements. Bone Matrix: Organic matrix (35-45%): Includes ground substance (5% of organic matrix, with proteoglycans and proteins) and collagen fibers (95% of organic matrix). Inorganic matrix (55-65%): Primarily composed of hydroxyapatite. Cellular Components: Osteoblasts: Responsible for matrix formation. Osteocytes: Maintain the matrix and control calcium levels. Osteoclasts: Involved in bone remodeling. Bones contain various tissues: cartilage, epithelium, hematopoietic tissue, adipose tissue, and nervous tissue, making each bone an organ. Osteology is the study of bones and their diseases. 2. Bone Components and Architecture (Hezurren Arkitektura) General Structure: Epiphyseal plate (lerro epifisarioa): Composed of cartilage until growth stops (18-25 years), then replaced by bone tissue. Compact Bone (Hezur Trinkoa) : Has few pores and forms the outer layer of all bones. Basic unit: Osteon, with a central Haversian canal containing arteries and veins; canals connect via Volkmann's canals. Osteocytes are arranged concentrically in matrix lamellae. Provides protection and support, resisting compression, torsion, and tension. Thicker on diaphyseal surfaces; thinner layer on epiphyses and other bone surfaces. Spongy Bone (Hezur Arola) : Composed of thin trabeculae, making it highly porous. Thin layer beneath compact bone in diaphyses; main component in epiphyses and other internal bone areas. Trabecular arrangement optimizes strength and lightness. Location in Bones: Compact bone: Outer shell, especially thick in diaphyses. Spongy bone: Internal, predominant in epiphyses. 3. Bone Formation and Growth (Hezurren Eraketa eta Hazkundea) Ossification Processes: Intramembranous Ossification (Osifikazio Desmala) : Occurs in flat bones via connective tissue template. Single ossification center in the bone's center; expands inward (endosteum) and outward (periosteum). Flat bones develop directly from mesenchyme, bypassing hyaline cartilage stage. Endochondral Ossification: For long bones, starts with cartilage model. Involves diaphysis and epiphysis growth; in adults, forms marrow cavity (muin barrunbea). Growth Details: Long bones grow via cartilage replacement at epiphyseal plates until maturity. 4. Types of Bones (Hezur Motak) The human skeleton has five bone types based on shape and function: flat, long, short, irregular, and sesamoid. Each provides specific roles like support, protection, and movement. Flat Bones (Hezur Lauak) : Structure: Two layers of compact bone sandwich spongy bone and marrow space. Development: Direct from mesenchyme, no hyaline cartilage phase. Locations: Skull (occipital, parietal), thoracic cage (sternum, ribs), pelvis (ilium, ischium, pubis). Functions: Protect internal organs (brain, heart, pelvic organs); serve as muscle attachment sites due to flat shape. Long Bones (Hezur Luzeak) : Longer than wide; examples include femur (longest in body) and small hand phalanges. Development: Via endochondral ossification. Locations: Appendicular skeleton—lower limbs (tibia, fibula, femur), upper limbs (humerus, radius, ulna). Functions: Bear body weight and facilitate movement. Short Bones (Hezur Laburrak) : Roughly equal length and width; cube-like shape with thin compact bone layer enclosing spongy bone and marrow. Examples: Carpals (scaphoid, lunate, pisiform) in wrist; tarsals (calcaneus, talus, navicular) in ankle. Functions: Provide stability, shock absorption, and limited movement. Irregular Bones (Hezur Irregularrak) : Complex, variable shapes not fitting other categories; thin compact bone layer over irregular spongy mass. Examples: Vertebrae (protect spinal cord); pelvic bones (pubis, ilium, ischium—protect pelvic organs). Functions: Protect internal structures with complex forms. Sesamoid Bones (Hezur Sesamoideoak) : Develop in tendons; small, oval-shaped like sesame seeds. Locations: Ends of long bones in upper/lower limbs where tendons cross. Functions: Protect tendons from excessive tension and wear by reducing friction. Variability: Many small ones are inconstant; constant examples include patella (kneecap) and pisiform (carpal). 5. Main Functions of Bones (Hezurren Funtzio Nagusiak) Support: For body and tissues. Protection: Thoracic/abdominal organs, brain. Physical substrate for movement. Hematopoiesis: New bloo

"03_Eskeletoa (1).pdf" izeneko PowerPoint aurkezpen honek giza hezur-sistemaren (Sistema Eskeletikoa) ikuspegi didaktikoa eskaintzen du euskaraz, Giza Elikadura eta Dietetika eta Farmazia graduetako ikasleei zuzenduta. Hezurren egitura, osaera, arkitektura, eraketa eta hazkuntza, hezur motak, funtzioak, odol-hornidura eta osteoporosia bezalako baldintza nagusiak biltzen ditu, hezurren garapena eta patologia ilustratzen duten diagrama eta adibideekin. 1. Sistema Eskeletikoa Sarrera Oinarrizko kontzeptua: hezurra etengabe birmoldatzen den organo bizia da. Hezur-ehunak bi osagai nagusi ditu: hezur-matrizea eta elementu zelularrak. Hezur Matrizea: Matrize organikoa (% 35-45): oinarrizko substantzia (matrize organikoaren % 5, proteoglikanoekin eta proteinekin) eta kolageno-zuntzak (matrize organikoaren % 95) barne hartzen ditu. Matrize ez-organikoa (%55-65): Nagusiki hidroxiapatitaz osatua. Osagai zelularrak: Osteoblastoak: Matrizearen eraketaz arduratzen dira. Osteozitoak: Matrizea mantentzea eta kaltzio maila kontrolatzea. Osteoklastoak: hezurren birmoldaketetan parte hartzen dute. Hezurrek hainbat ehun dituzte: kartilagoa, epitelioa, ehun hematopoietikoa, ehun adiposoa eta nerbio ehuna, hezur bakoitza organo bihurtuz. Osteologia hezurrak eta haien gaixotasunak aztertzea da. 2.Hezurren Osagaiak eta Arkitektura (Hezurren Arkitektura) Egitura orokorra: Plaka epifisaria (lerro epifisarioa): kartilagoz osatua, hazkuntza gelditu arte (18-25 urte), gero hezur-ehunez ordezkatua. Hezur trinkoa (Hezur Trinkoa) : Poro gutxi ditu eta hezur guztien kanpoko geruza osatzen du. Oinarrizko unitatea: Osteon, arteriak eta zainak dituen Haversiako kanal erdikoa; ubideak Volkmann-en kanalen bidez lotzen dira. Osteozitoak matrize-laminetan era kontzentrikoan antolatzen dira. Babesa eta euskarria eskaintzen du, konpresioari, tortsioari eta tentsioari aurre eginez. Lodiagoa gainazal diafisarioetan; geruza meheagoa epifisietan eta beste hezur gainazaletan. Hezur esponjosoa (Hezur Arola) : Trabekula mehez osatua, oso porotsua egiten du. Hezur trinkoaren azpian geruza mehea diafisietan; osagai nagusia epifisietan eta barneko hezur-eremuetan. Antolamendu trabekularrak indarra eta arintasuna optimizatzen ditu. Hezurren kokapena: Hezur trinkoa: Kanpoko oskola, bereziki lodia diafisietan. Hezur esponjosoa: Barnekoa, epifisietan nagusi. 3. Hezurren Eraketa eta Hazkundea (Hezurren Eraketa eta Hazkundea) Osifikazio-prozesuak: Mintz barneko osifikazioa (Osifikazio Desmala): Hezur lauetan gertatzen da ehun konektiboaren txantiloiaren bidez. Osifikazio-zentro bakarra hezur-zentroan; barrurantz (endosteoa) eta kanporantz (periostioa) hedatzen da. Hezur lauak mesenkimatik zuzenean garatzen dira, kartilago hialinoaren fasea saihestuz.Osifikazio endokondrala: hezur luzeetarako, kartilago ereduarekin hasten da. Diafisiaren eta epifisiaren hazkundea dakar; helduetan, muin barrunbea (muin barrunbea) eratzen du. Hazkundearen xehetasunak: Hezur luzeak kartilagoaren ordezko plaka epifisarioen bidez hazten dira heldutasunera arte. 4. Hezur motak (Hezur Motak) Giza eskeletoak bost hezur mota ditu forman eta funtzioan oinarrituta: laua, luzea, laburra, irregularra eta sesamoidea. Bakoitzak zeregin zehatzak eskaintzen ditu, hala nola laguntza, babesa eta mugimendua. Hezur lauak (Hezur Lauak) : Egitura: bi geruza trinko hezur sandwich hezur belaki eta muin espazioa. Garapena: Mesenkimatik zuzenean, kartilago hialino faserik gabe. Kokalekuak: Burezurra (okzipitala, parietala), kaiola torazikoa (esternorra, saihetsak), pelbisa (ilioa, iskioa, pubisa). Funtzioak: Barne-organoak babestea (garuna, bihotza, pelbiseko organoak); gihar-atxikimendu gune gisa balio dute forma lauagatik. Hezur Luzeak (Hezur Luzeak) : Zabala baino luzeagoa; besteak beste, femurra (gorputzean luzeena) eta eskuko falange txikiak daude. Garapena: Osifikazio endokondralaren bidez. Kokalekuak: Hezurdura apendikularra: beheko gorputz-adarrak (tibia, peronea, femurra), goiko gorputz-adarrak (humeroa, erradioa, kubitoa). Funtzioak: gorputzaren pisua jasan eta mugimendua erraztu. Hezur Laburrak (Hezur Laburrak) : Gutxi gorabehera luzera eta zabalera berdina; kubo itxurako hezur-geruza trinko mehearekin hezur eta muin belakitsuak biltzen dituena.Adibideak: karpoak (eskafoidea, lunatea, pisiformea) eskumuturrean; tarsalak (kalkaneoa, astragaloa, nabikularra) orkatilan. Funtzioak: egonkortasuna, kolpeen xurgapena eta mugimendu mugatua eskaintzea. Hezur Irregularrak (Hezur Irregularrak): Beste kategorietara egokitzen ez diren forma konplexuak eta aldakorrak; hezur trinko geruza mehe masa belaki irregularren gainean. Adibideak: Ornoak (bizkarrezur-muina babestu); pelbiseko hezurrak (pubisa, iliona, iskioa - pelbiseko organoak babesten dituzte). Funtzioak: forma konplexuak dituzten barne-egiturak babestea. Hezur Sesamoideoak (Hezur Sesamoideoak): tendoietan garatu; txikiak, sesamo-haziak bezalako obalatuak. Kokalekuak: tendoiak gurutzatzen diren goiko/beheko gorputz-adarretan hezur luzeen muturrak. Funtzioak: tendoiak babestu gehiegizko tentsiotik eta higaduratik marruskadura murriztuz. Aldakortasuna: Txiki asko konstanteak dira; etengabeko adibideen artean, patella (belaunekoa) eta pisiformea ​​(karpoa). 5. Hezurren Funtzio Nagusiak (Hezurren Funtzio Nagusiak) Euskarria: Gorputzeko eta ehunetarako. Babesa: Torazikoaren/sabelaldeko organoak, garuna. Mugimendurako substratu fisikoa. Hematopoiesia: Bloo berria